Ο Γιώργος Παπανδρέου για τους θανάτους στις Φυλακές Αγίου Στεφάνου-Ερώτηση σε Υπουργούς

Με πρωτοβουλία του πρώην Πρωθυπουργού και Βουλευτή Αχαΐας, Γιώργου Παπανδρέου, και συνυπογράφοντα τον υπεύθυνο του ΚΤΕ Προστασίας του Πολίτη, Βουλευτή Βοιωτίας, Γιώργο Μουλκιώτη, κατατέθηκε σήμερα κοινοβουλευτική Ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων προς τους Υπουργούς Προστασίας του Πολίτη, Δικαιοσύνης και Υγείας, με θέμα: «Αλλεπάλληλοι θάνατοι κρατουμένων στις Φυλακές Αγίου Στεφάνου Πάτρας και επιτακτική λήψη άμεσων μέτρων για την υγειονομική κάλυψη, την αποσυμφόρηση και την προστασία της ζωής των κρατουμένων».

Η Ερώτηση αυτή έρχεται σε συνέχεια του όγδοου θανάτου κρατουμένου στις Φυλακές Αγίου Στεφάνου της Πάτρας σε χρονικό διάστημα μόλις τριών μηνών, ο οποίος, όχι μόνο αποτυπώνει τη γενικότερη αποκαρδιωτική κατάσταση που επικρατεί σήμερα στις ελληνικές φυλακές, αλλά εγείρει σοβαρά και επείγοντα ζητήματα για την κατάσταση που βρίσκονται ειδικά οι Φυλακές Αγίου Στεφάνου Πάτρας, τόσο ως προς τις συνθήκες κράτησης, όσο και ως προς την πρόσβαση σε ιατρική και φαρμακευτική περίθαλψη, ενώ υπάρχουν αναφορές των σωφρονιστικών υπαλλήλων που εργάζονται στις Φυλακές Αγίου Στεφάνου Πάτρας για διακίνηση επικίνδυνων ναρκωτικών ουσιών στο εσωτερικό των φυλακών, που θέτουν σε κίνδυνο την ζωή των κρατουμένων.

Οι θάνατοι αυτοί, που προκάλεσαν ήδη την παρέμβαση της Εισαγγελίας Εφετών Πάτρας, έρχονται σε συνέχεια σχετικών καταγγελιών και δημόσιων παρεμβάσεων του Δικηγορικού και Ιατρικού Συλλόγου Πατρών προς τους αρμόδιους φορείς, με τις οποίες ζητούν άμεσες παρεμβάσεις για επαρκή στελέχωση με ιατρικό, ψυχιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, διασφάλιση σταθερής πρόσβασης των κρατουμένων σε υπηρεσίες ψυχικής και σωματικής υγείας, καθώς και τη λήψη ουσιαστικών μέτρων αποσυμφόρησης και βελτίωσης των συνθηκών κράτησης.

Με την παρέμβασή τους οι Βουλευτές ζητούν να λάβει τέλος το καθεστώς σιωπής ως προς τις αιτίες και τον αριθμό των θανάτων των κρατουμένων που αντιβαίνει κάθε έννοια δημοκρατικού και κοινωνικού ελέγχου και ζητούν από τα αρμόδια Υπουργεία, μεταξύ άλλων, άμεσα μέτρα για την προστασία της ανθρώπινης αξίας και ζωής των κρατουμένων, αλλά και ενημέρωση για τους όρους λειτουργίας των φυλακών Αγίου Στεφάνου, τις πρωτοβουλίες στελέχωσής του με ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, την κατάθεση των σχετικών ιατρικών πρωτοκόλλων παρακολούθησης της υγείας των κρατουμένων, την διερεύνηση τυχόν εισαγωγής και διακίνησης ναρκωτικών και αντιμετώπισης αυτής, καθώς και το ποια μέτρα αποσυμφόρησης πρόκειται να ληφθούν το αμέσως προσεχές διάστημα.

Ακολουθεί ολόκληρο το κείμενο της Ερώτησης και Αίτησης Κατάθεσης Εγγράφων:

Προς:
1) τον Υπουργό Δικαιοσύνης
2) τον Υπουργό Προστασίας και Πολίτη
3) τον Υπουργό Υγείας

Θέμα: «Αλλεπάλληλοι θάνατοι κρατουμένων στις Φυλακές Αγίου Στεφάνου Πάτρας και επιτακτική λήψη άμεσων μέτρων για την υγειονομική κάλυψη, την αποσυμφόρηση και την προστασία της ζωής των κρατουμένων»

Το τελευταίο τρίμηνο έχει δημοσιευτεί στον τύπο πλήθος θανάτων κρατουμένων που έλαβαν χώρα στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Κράτησης Πάτρας (Φυλακές Αγίου Στεφάνου). Συγκεκριμένα:

Στις 2 Απριλίου: Νεκρός 31χρονος μέσα στο κελί του,

στις 6 Απριλίου: Νεκρός 38χρονος μέσα στη φυλακή,

στις 15 Απριλίου: Νεκρός 43χρονος μέσα στη φυλακή,

στις 24 Απριλίου: Νεκρός 46χρονος μετά τη μεταγωγή του από τη Δράμα,

στις 30 Απριλίου: Νεκρός 58χρονος στο κελί του,

στις 8 Μαΐου: Νεκρός 70χρονος κρατούμενος (σ.σ. πέθανε στο νοσοκομείο μετά τη μεταφορά του),

στις 15 Μαΐου: Νεκρός 53χρονος στο κελί του,

στις 3 Ιουνίου: Νεκρός 44χρονος μέσα στη φυλακή,

στις 5 Ιουνίου: Νεκρός 72χρονος μέσα στη φυλακή.

Ταυτόχρονα, από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, το Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας και τη Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής δεν έχουμε εντοπίσει το ίδιο διάστημα ούτε μια ανακοίνωση που να γνωστοποιεί τα ίδια τα γεγονότα της απώλειας ζωής των κρατουμένων, τα αίτια των θανάτων τους και τα μέτρα που έχουν ληφθεί για να προστατευτεί το θεμελιώδες δικαίωμα στη ζωή, ενώ επίσης δεν δίνονται στη δημοσιότητα συγκεντρωτικά ανά έτος στοιχεία για τον αριθμό και τα αίτια των θανάτων των κρατουμένων σε όλα τα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας, με αποτέλεσμα να μην υπηρετείται η διαφάνεια και δημόσιος και κοινωνικός έλεγχος σε ένα τόσο σοβαρό ζήτημα.      

Εξάλλου, όπως ρητά διατυπώνεται στους Ευρωπαϊκούς Σωφρονιστικούς Κανόνες (2020), τα άτομα που στερούνται της ελευθερίας τους διατηρούν όλα τα δικαιώματά τους, δηλαδή απολύτως και το δικαίωμα στη ζωή και την υγεία.

Πέρα λοιπόν από την προφανή και προκλητική απουσία λήψης μέτρων για να σταματήσει η διαδοχή των θανάτων που ποτέ στην μεταπολίτευση δεν έχει εμφανιστεί με την ίδια μαζικότητα και πυκνότητα, δεν υπάρχει ή τουλάχιστον δεν έχει δημοσιευτεί οποιοδήποτε αποτέλεσμα έρευνας επί των αιτίων των θανάτων των κρατουμένων. Λαμβανομένου μάλιστα υπόψη ότι ρητά στο άρθρο 80 του Σωφρονιστικού Κώδικα ορίζεται πως για το θάνατο κρατουμένου «σε κάθε περίπτωση διενεργείται ιατροδικαστική εξέταση», απορεί ο κάθε πολίτης πως 3 μήνες μετά τους δύο πρώτους θανάτους στο άνω σωφρονιστικό κατάστημα δεν έχει ανακοινωθεί κανένα αποτέλεσμα ιατροδικαστικής εξέτασης.

Όλα αυτά προκαλούν ψυχική συντριβή και διαρκή αγωνία στις οικογένειες των κρατουμένων που έχασαν τη ζωή τους, βαθιά ανησυχία σε κάθε Έλληνα πολίτη που σέβεται τον Άνθρωπο, αλλά και σοβαρό θεσμικό προβληματισμό  για τις συνθήκες διαβίωσης των κρατούμενων, την επάρκεια της ιατρικής φροντίδας αλλά και την συνολική λειτουργία του σωφρονιστικού συστήματος.

Δυστυχώς, το κράτος δικαίου, όπως και αλλού συμβαίνει με την κυβέρνηση αυτή, φαίνεται πως προσπερνά τις ελληνικές φυλακές.

Πληροφορούμαστε επίσης ότι, έχουν ήδη σχηματισθεί από τις αρμόδιες αστυνομικές αρχές επιμέρους δικογραφίες, ενώ έχει ήδη προηγηθεί παρέμβαση από την Εισαγγελία Εφετών Πατρών για τη διερεύνηση των αιτιών θανάτου του κάθε κρατούμενου.  
Επίσης, τόσο ο Δικηγορικός  Σύλλογος Πάτρας, όσο και ο Ιατρικός Σύλλογος Πάτρας, με τις θεσμικές τους παρεμβάσεις επισημαίνουν ζητήματα που αφορούν τον υπερπληθυσμό κράτησης, την ανεπαρκή ιατρική φροντίδα των κρατουμένων (ένας παθολόγος για 750 κρατουμένους, απουσία ψυχιατρικού τμήματος), αλλά και την πρόκληση περιστατικών βίας,  κ.ο.κ., ενώ ήδη έχουν ενημερωθεί από τον Δικηγορικό Σύλλογο Πάτρας μία σειρά από φορείς, όπως τα Υπουργεία Δικαιοσύνης και Υγείας, η Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής, η Εισαγγελία Αρείου Πάγου, η Εισαγγελέας Επόπτρια του Σωφρονιστικού Καταστήματος Κράτησης Πάτρας, το Συμβούλιο της Ευρώπης, καθώς ο Συνήγορος του Πολίτη.
Στο σύνολό τους, σύσσωμοι οι φορείς και η κοινωνία των πολιτών ζητούν άμεσες παρεμβάσεις για επαρκή στελέχωση με ιατρικό, ψυχιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, διασφάλιση σταθερής πρόσβασης των κρατουμένων σε υπηρεσίες ψυχικής και σωματικής υγείας, καθώς και τη λήψη ουσιαστικών μέτρων αποσυμφόρησης και βελτίωσης των συνθηκών κράτησης.
Επιπλέον, οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι που εργάζονται στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Κράτησης Πάτρας καταγγέλλουν την είσοδο ενός επικίνδυνου ναρκωτικού, το οποίο σε συνδυασμό με την εσφαλμένη και χωρίς έλεγχο λήψη ψυχιατρικών φαρμάκων, ενδέχεται να εκθέσουν σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή των κρατούμενων (tanea.gr, 24-05-2026).
Επειδή, οι βασικές κατευθυντήριες οδηγίες του Οργανισμού για τα Ναρκωτικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνουν:
·     Συνέχιση ή και έναρξη θεραπείας για τους χρήστες ναρκωτικών.
·     Προετοιμασία πριν από την αποφυλάκιση.
·    Διανομή ναλοξόνης: Η χορήγηση ή διάθεση της Naloxone είναι σημαντικό μέτρο για τη μείωση των θανάτων από υπερδοσολογία, καθώς επιτρέπει άμεση παρέμβαση σε περίπτωση αναπνευστικής καταστολής από οπιοειδή.
·    Σύνδεση των υπηρεσιών φυλακής με τις υπηρεσίες υγείας της κοινότητας και μέτρα μείωσης της βλάβης.
·      Έγκαιρη αξιολόγηση και εντοπισμός ατόμων υψηλού κινδύνου.
Επειδή, το ζήτημα που αφορά τις φυλακές της Πάτρας δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη γενικότερη κατάσταση των ελληνικών φυλακών. Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που καταγγέλλονται ζητήματα, όπως ο υπερπληθυσμός, η έλλειψη προσωπικού, οι ελλείψεις σε ιατρική και ψυχιατρική φροντίδα, οι δυσμενείς συνθήκες  και η αδυναμία αποτελεσματικής διαχείρισης κρατουμένων με σοβαρά προβλήματα υγείας, καθώς αυτά τα ζητήματα, έχουν συγχρόνως αποτελέσει αντικείμενο κριτικής από τους διεθνείς και ευρωπαϊκούς μηχανισμούς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Επιπλέον και σύμφωνα με το άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου απαγορεύεται απόλυτα η απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση των κρατουμένων. Πλήθος καταδικαστικών αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και κατά της χώρας μας, έχουν επανειλημμένα αναδείξει ότι, οι συνθήκες κράτησης, όταν συνδέονται με υπερπληθυσμό, έλλειψη προσωπικού χώρου, ανεπαρκή υγιεινή, πλημμελή ιατρική περίθαλψη, έχουν ως αποτέλεσμα να πλήττουν συνταγματικά δικαιώματα των κρατουμένων και θεμελιώνουν ευθεία παραβίαση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης.

Δυστυχώς, η χώρα μας τα τελευταία χρόνια εξακολουθεί να πρωταγωνιστεί σε επανειλημμένες καταδίκες που αφορούν τις συνθήκες κράτησης, ενώ έχουν προκύψει και σημαντικές δημοσιονομικές επιβαρύνσεις για το Ελληνικό Δημόσιο λόγω αποζημιώσεων, φιλικών διακανονισμών και μονομερών δηλώσεων ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Παράλληλα, η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων, της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (CPT) έχει επανειλημμένα καλέσει την Ελλάδα να αντιμετωπίσει τα δομικά προβλήματα του σωφρονιστικού της συστήματος, ιδίως τον υπερπληθυσμό, τις κακές συνθήκες κράτησης και τις σοβαρές ελλείψεις  ιατρικού, νοσηλευτικού και σωφρονιστικού προσωπικού.

Επειδή, η προστασία της ανθρώπινης αξίας και της ζωής των κρατουμένων αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση κάθε κράτους δικαίου και αναγκαία προϋπόθεση για τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα της ποινικής μεταχείρισης.

Επειδή, η προστασία της ανθρώπινης ζωής και της υγείας όσων βρίσκονται υπό την ευθύνη του κράτους, αποτελεί αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση της Πολιτείας και κρίσιμο στοιχείο για την κοινωνική συνοχή και την αποκατάσταση των ατόμων, με απώτερο σκοπό την ομαλή τους επανένταξη στην κοινωνία.

Ερωτώνται οι αρμόδιοι Υπουργοί και παρακαλούνται να καταθέσουν:

1.⁠ ⁠Πόσοι θάνατοι έχουν συμβεί συνολικά στα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας ανά έτος κατά την τελευταία πενταετία και από ποιες αιτίες και να κατατεθούν από τον Υπουργό Προστασίας του Πολίτη τα έγγραφα της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής με τα ανά έτος στατιστικά στοιχεία (2022-2026) των θανάτων κρατουμένων σε κάθε κατάστημα.

2.⁠ ⁠Προτίθεται το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, για να υπηρετείται η διαφάνεια, το δικαίωμα στην ενημέρωση και εν τέλει ο δημόσιος και κοινωνικός έλεγχος, να ανακοινώνει από εδώ και στο εξής δημόσια κάθε θάνατο κρατουμένου στα σωφρονιστικά καταστήματά μας;

3.⁠ ⁠Το Σωφρονιστικό Κατάστημα Πάτρας (Αγίου Στεφάνου) πληροί τις προϋποθέσεις και λειτουργεί υπό συνθήκες που διασφαλίζουν επαρκώς την υγεία και προστασία της ανθρώπινης ζωής των εγκλείστων;

4.  Έχει ζητηθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες αξιολόγηση της λειτουργίας του Σωφρονιστικού Καταστήματος Αγίου Στεφάνου Πατρών ως προς την επάρκεια προσωπικού, υγειονομικής κάλυψης και συνθηκών ασφαλείας;

1.⁠ ⁠Πόσοι ιατροί κάθε ειδικότητας και πόσοι νοσηλευτές υπηρετούν στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Κράτησης Πάτρας (Φυλακές Αγίου Στεφάνου), με ποια σχέση εργασίας και πόσοι από αυτούς εργάζονται με πλήρες ή μειωμένο ωράριο;

2.⁠ ⁠Ποια έκτακτα μέτρα έχουν ληφθεί από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και το Υπουργείο Υγείας για να αντιμετωπιστεί η τρομακτική μαζικότητα και επαναληπτικότητα των θανάτων στο άνω κατάστημα και αν έχουν ληφθεί τέτοια μέτρα, σε τι ακριβώς διαφέρουν από όσα ίσχυαν μέχρι τον τελευταίο θάνατο κρατουμένου;

3.⁠ ⁠Ποιες είναι οι ειδικότερες μέριμνες από τον Ιανουάριο 2026 μέχρι σήμερα που έχουν ληφθεί από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και το Υπουργείο Υγείας για την στελέχωση με το αναγκαίο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό αλλά και ποιες οι ενέργειες που έχουν αναληφθεί για την άμεση πρόσβαση των κρατουμένων σε υπηρεσίες ψυχικής και σωματικής υγείας, πρωτόκολλο παρακολούθησης ασθενών, συγχορήγηση φαρμάκων κ.α.;

4.⁠ ⁠Υπήρξε σε όλες τις περιπτώσεις άμεση ιατρική αξιολόγηση, παρακολούθηση και παροχή της αναγκαίας περίθαλψης; Εάν ναι, να κατατεθούν τα σχετικά πρωτόκολλα και οι χρόνοι ανταπόκρισης.

5.⁠ ⁠Υπάρχουν καταγεγραμμένες ελλείψεις ή αποκλίσεις από τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα υγειονομικής παρακολούθησης και χορήγησης φαρμακευτικής αγωγής στο συγκεκριμένο κατάστημα κράτησης; Να κατατεθούν τα σχετικά έγγραφα.

6.⁠ ⁠Έχουν εντοπισθεί ενδείξεις εισαγωγής ή διακίνησης ναρκωτικών ουσιών εντός του καταστήματος; Ποια ειδικά μέτρα ελέγχου έχουν ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν, όπως για παράδειγμα έκτακτο σχέδιο υγείας και ασφάλειας με καθημερινούς ελέγχους, ενισχυμένη ιατρική παρουσία, αυστηρό έλεγχο εισερχομένων ειδών και αξιοποίηση σύγχρονης τεχνολογίας ανίχνευσης ουσιών;

7.⁠ ⁠Ποια μέτρα αποσυμφόρησης προτίθεται να λάβει η κυβέρνηση και να προτείνει ο ερωτώμενος Υπουργός Δικαιοσύνης, για τη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών κράτησης;

Οι ερωτώντες και αιτούντες Βουλευτές

Παπανδρέου Γιώργος

Μουλκιώτης Γιώργος