Οδηγός Καλού Καθαρισμού Ακτών (ΟΦΥΠΕΚΑ)

Το κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από τον «Συνοπτικό Οδηγό Καλών Πρακτικών Καθαρισμού Τμημάτων Αιγιαλού και Παραλίας» (Έκδοση Απρίλιος 2026), ο οποίος συντάχθηκε για λογαριασμό του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ). Ο οδηγός εστιάζει στην προστασία των ευαίσθητων παράκτιων οικοσυστημάτων, προκρίνοντας τον χειρωνακτικό καθαρισμό έναντι των βαρέων μηχανικών μέσων.

Συνοπτικός Οδηγός Καλών Πρακτικών Καθαρισμού Τμημάτων Αιγιαλού και Παραλίας

Σκοπός
Οι παράκτιες ζώνες αποτελούν οικολογικά ευαίσθητα οικοσυστήματα που χρήζουν ειδικής προστασίας και ορθής διαχείρισης. Παρά το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, οι λανθασμένες πρακτικές καθαρισμού με βαρέα μηχανήματα συνεχίζονται, προκαλώντας σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Σκοπός του παρόντος εγχειριδίου είναι να καθορίσει καλές πρακτικές καθαρισμού εντός προστατευόμενων περιοχών (Natura 2000), με στόχο τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την ενίσχυση της βιώσιμης ανάπτυξης.

Βασικό νομοθετικό πλαίσιο
Η διαχείριση διέπεται από ένα σύνθετο πλέγμα διατάξεων:

• Ν. 3937/2011: Ρητή απαγόρευση χρήσης μηχανοκίνητων οχημάτων στον αιγιαλό και την παραλία.
• Ν. 5092/2024: Καθορισμός αρμοδιοτήτων Δήμων, Λιμενικών, Αστυνομικών και Κτηματικών Υπηρεσιών.
• Οι Δήμοι είναι υπεύθυνοι για την καθημερινή καθαριότητα, ενώ ο ΟΦΥΠΕΚΑ γνωμοδοτεί για τις επιπτώσεις στις προστατευόμενες περιοχές.

Χειρωνακτικός έναντι Μηχανικού Καθαρισμού

• Μηχανικά μέσα (φορτωτές, τρακτέρ): Προκαλούν ισοπέδωση, καταστρέφουν την αμμοθινική βλάστηση, απομακρύνουν φυσικά υλικά (Ποσειδωνία) και καταστρέφουν φωλιές Caretta caretta. Η ακτή γίνεται πιο ευάλωτη στη διάβρωση.
• Χειρωνακτικός καθαρισμός: Είναι η ενδεδειγμένη μέθοδος. Επιτρέπει τη συλλογή ανθρωπογενών ρύπων (πλαστικά, γυαλί, μέταλλο) ενώ τα φυσικά υλικά παραμένουν, συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση της ακτογραμμής.
• Προσοχή: Κατά την περίοδο αναπαραγωγής πουλιών (Μάρτιο-Ιούλιο), ο καθαρισμός πρέπει να αποφεύγεται σε περιοχές όπου φωλιάζουν πουλιά στο έδαφος.

Διαχείριση Θημώνων Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica)
Η Ποσειδωνία δεν είναι απορρίμματα. Λειτουργεί ως φυσικό ανάχωμα κατά της διάβρωσης και της κλιματικής αλλαγής. Η απομάκρυνσή της πρέπει να αποφεύγεται ή να γίνεται επιλεκτικά και χειρωνακτικά.

Περιπτώσεις αποκλειστικά χειρωνακτικού καθαρισμού:

1. Καταφύγια Άγριας Ζωής (ΚΑΖ) & Απάτητες Παραλίες: Προστασία κρίσιμων ισορροπιών.
2. Χειμερινή περίοδος (Δεκέμβριος – Φεβρουάριος): Τα κύματα αναπληρώνουν την άμμο μέσω οργανικής ύλης.
3. Παραλίες ωοτοκίας χελωνών (Μάιος – Οκτώβριος): Κίνδυνος καταστροφής φωλιών και παρεμπόδισης νεοσσών.
4. Υγρότοποι: Απαγόρευση μηχανικών μέσων σε απόσταση τουλάχιστον 15 μέτρων.
5. Αμμοθίνες: Απαγόρευση σε απόσταση τουλάχιστον 5 μέτρων από αυτές.
6. Παραλίες με διάβρωση: Ανάγκη διατήρησης φυσικών προστατευτικών στοιχείων.

Χρήση Καθοδηγούμενων Μέσων
Σε μεγάλες παραλίες εκτός προστατευόμενων ζωνών, μπορεί να εξεταστεί η χρήση ελαφρών καθοδηγούμενων μέσων (όχι οχημάτων) υπό αυστηρούς όρους:

• Βάθος καθαρισμού: Μέγιστο 6 cm σε στεγνή άμμο.
• Βάρος: Έως 300 kg.
• Αποστάσεις: Τουλάχιστον 5 m από αμμοθίνες και 15 m από υγροτόπους.
• Απαγορεύεται η είσοδος φορτηγών στην παραλία. Η μεταφορά απορρίμμων γίνεται χειρωνακτικά ή με καρότσι.

Γλωσσάρι (Βασικοί Όροι)

• Αιγιαλός: Η ζώνη ξηράς που βρέχεται από τη θάλασσα στις μέγιστες αναβάσεις των κυμάτων.
• Καθοδηγούμενα μέσα: Μικρά μηχανήματα που δεν είναι οχήματα και κινούνται με χειριστή πεζό.
• Μηχανοκίνητα οχήματα: Βαρέα οχήματα που χειρίζεται οδηγός πάνω σε αυτά (απαγορεύονται).
• Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ): Περιοχές του δικτύου Natura 2000.

ΔΕΙΤΕ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΕΔΩ: