Η ΡΕΤΣΙΝΙΑ

( Ένα χρονογράφημα για όσους καταδικάστηκαν πριν καν ακουστούν.)

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

Στη μικρή μας πόλη όλοι είχαν ένα όνομα. Κι ένα δεύτερο. Αυτό που τους είχαν δώσει οι άλλοι.

Ο Γιώργος ήταν <<ο πρεζάκιας>>. Είχε χρόνια να αγγίξει ναρκωτικά, μα κανείς δεν το θυμόταν.

Η Μαρία ήταν <<η τρελή>>. Εργαζόταν, ζούσε ήσυχα, μα κάθε της κουβέντα αντιμετωπιζόταν με καχυποψία.

Ο Στέλιος ήταν <<ο διαφορετικός>>. Αγαπούσε έναν άντρα. Κι αυτό αρκούσε για να τον περιφρονούν.

Ο Νίκος ήταν <<ο κλέφτης>>. Είχε πληρώσει για το λάθος του. Όχι όμως και στα μάτια της γειτονιάς.

Κι ο Θανάσης ήταν <<ο βλάκας>>. Δεν καταλάβαινε πάντα τα αστεία των άλλων. Ιδίως όταν γελούσαν εις βάρος του.

Πέντε άνθρωποι. Πέντε ταμπέλες. Καμία διάθεση να μάθει κανείς τι υπήρχε από πίσω.

Ένα πρωί, στην πλατεία, ένας ηλικιωμένος σωριάστηκε στο πεζοδρόμιο.

Πρώτος έτρεξε ο <<πρεζάκιας>>. Ο <<διαφορετικός>> κάλεσε ασθενοφόρο. Η <<τρελή>> γονάτισε δίπλα του. Ο <<κλέφτης>> έτρεξε για βοήθεια. Κι ο <<βλάκας>> έβγαλε το σακάκι του και σκέπασε τον γέροντα.

Οι υπόλοιποι παρακολουθούσαν.

Οι ευυπόληπτοι. Οι καθώς πρέπει. Οι άνθρωποι της διπλανής πόρτας.

Κάποιοι τραβούσαν βίντεο.

Ο ηλικιωμένος σώθηκε.

Την επόμενη μέρα, στο καφενείο, κάποιος σχολίασε:

<<Μπράβο τους. Δεν τους το είχα!>>

Ένας γέρος άφησε το φλιτζάνι του στο τραπέζι.

<<Αυτό είναι το χάλι μας>>, είπε. <<Πρέπει πρώτα να μας αποδείξει κάποιος πως είναι άνθρωπος, για να τον αντιμετωπίσουμε σαν άνθρωπο>>.

Κανείς δεν μίλησε.

Αναρωτιέμαι ποιος μας έδωσε το δικαίωμα να μοιράζουμε ισόβιες καταδίκες.

Ποιος αποφάσισε πως η ψυχική ασθένεια είναι ντροπή; Πως η διαφορετική αγάπη είναι αμάρτημα; Πως ένα λάθος πρέπει να σε ακολουθεί μέχρι τον τάφο;

Ασφαλώς, οι πράξεις έχουν συνέπειες. Όποιος βλάπτει οφείλει να αναλαμβάνει την ευθύνη του. Άλλο όμως η δικαιοσύνη κι άλλο η διαπόμπευση. Άλλο η τιμωρία κι άλλο η άρνηση μιας δεύτερης ευκαιρίας.

Και υπάρχουν άνθρωποι που δεν έκαναν κανένα λάθος. Απλώς δεν χωρούν στα καλούπια μας.

Φτιάξαμε μια κοινωνία που συγχωρεί την υποκρισία όταν φοράει καθαρό πουκάμισο. Που ανέχεται την κακία όταν κρύβεται πίσω από καλούς τρόπους. Που σέβεται τον απατεώνα με το ακριβό κοστούμι και περιφρονεί τον ταλαιπωρημένο με τα φθαρμένα παπούτσια.

Μας ενδιαφέρει περισσότερο η εικόνα από την ουσία. Το τι θα πει ο κόσμος από το τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από μια κλειστή πόρτα.

Και η ρετσινιά κάνει τη δουλειά της.

Στην αρχή σε δείχνουν με το δάχτυλο. Μετά σε αποφεύγουν. Σου κλείνουν πόρτες. Σου στερούν ευκαιρίες. Ώσπου αρχίζεις να χαμηλώνεις το βλέμμα. Να πιστεύεις πως είσαι αυτό που λένε.

Αυτή είναι η πιο ύπουλη μορφή βίας. Δεν αφήνει μελανιές. Μόνο μια σιωπηλή παραίτηση.

Ο πολιτισμός μας δεν κρίνεται από τα μεγάλα λόγια. Ούτε από τις δημόσιες εκδηλώσεις ευαισθησίας. Κρίνεται στις μικρές, καθημερινές μας συμπεριφορές. Εκεί όπου δεν υπάρχουν κάμερες και χειροκροτήματα.

 Αν κάποτε συναντήσεις έναν άνθρωπο που κουβαλά μια τέτοια ρετσινιά, μη βιαστείς να βγάλεις συμπεράσματα.

Ρώτησέ τον πώς τον λένε.

Ίσως να έχει χρόνια να ακούσει το όνομά του χωρίς περιφρόνηση.

Γιατί τελικά η μεγαλύτερη ντροπή δεν είναι η ρετσινιά που κουβαλά κάποιος. Είναι να του την έχεις κολλήσει εσύ και να εξακολουθείς να πιστεύεις πως είσαι καλός άνθρωπος.

Και πριν δείξεις κάποιον με το δάχτυλο, ας κοιτάξεις το δικό σου χέρι.