Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!
Η δύναμη μιας κοινωνίας δεν κρίνεται μόνο από την οικονομία ή την τεχνολογική της πρόοδο, αλλά και από την ικανότητά της να προστατεύει τους θεσμούς που διαμόρφωσαν τον πολιτισμό της.
Τα τελευταία χρόνια η δημόσια συζήτηση γύρω από την οικογένεια έχει μεταβληθεί σημαντικά. Η ύπαρξη της πολυμορφίας των σύγχρονων οικογενειακών σχημάτων αποτελεί πλέον μέρος της κοινωνικής πραγματικότητας. Μέσα σε αυτή τη συζήτηση, όμως, τίθεται ένα εύλογο ερώτημα: εξακολουθεί η πυρηνική οικογένεια –η οικογένεια που αποτελείται από μητέρα, πατέρα και παιδιά– να διατηρεί τη διαχρονική κοινωνική της αξία;
Σαφώς και ναι.
Η θέση αυτή δεν αποσκοπεί στην απαξίωση οποιασδήποτε άλλης μορφής οικογένειας. Κάθε παιδί αξίζει σεβασμό, ανεξάρτητα από το οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει. Εκείνο που επιχειρείται εδώ είναι να αναδειχθεί η διαχρονική συμβολή της πυρηνικής οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού, στη συνοχή της κοινωνίας και στη συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού.
Στη διεθνή κοινωνιολογική βιβλιογραφία έχει αναπτυχθεί η λεγόμενη Family Decline Theory, σύμφωνα με την οποία οι κοινωνικές και πολιτισμικές επιρροές και μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών, έχουν αποδυναμώσει τον θεσμό της οικογένειας. Άλλοι κοινωνιολόγοι υποστηρίζουν ότι δεν πρόκειται για παρακμή αλλά για αλλαγή και διεύρυνση των οικογενειακών μορφών. Παράλληλα, συντηρητικοί θεσμικοί παράγοντες και εκπρόσωποι θρησκευτικών κοινοτήτων εκφράζουν την ανησυχία ότι η παραδοσιακή πυρηνική οικογένεια δεν προβάλλεται πλέον με την ίδια έμφαση στον δημόσιο λόγο, καθώς η προσοχή στρέφεται ολοένα περισσότερο προς άλλες μορφές οικογενειακής οργάνωσης. Η συζήτηση αυτή παραμένει ανοικτή και αντικατοπτρίζει διαφορετικές ιδεολογικές και επιστημονικές προσεγγίσεις.
Πέρα όμως από τις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, η επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει σε ένα σημαντικό συμπέρασμα: τα παιδιά ωφελούνται όταν μεγαλώνουν σε ένα σταθερό περιβάλλον, όπου οι ενήλικες που τα φροντίζουν συνεργάζονται, παρέχουν συναισθηματική ασφάλεια, συνέπεια και υποστήριξη (Amato, 2005· Walsh, 2016). Σε οικογένειες όπου επικρατούν σταθερότητα, χαμηλή γονική σύγκρουση και ενεργός συμμετοχή στην ανατροφή, έχουν καταγραφεί, κατά μέσο όρο, θετικές συσχετίσεις με την ψυχική ευημερία, τη σχολική επίδοση και την κοινωνική προσαρμογή των παιδιών (Manning, Brown & Stykes, 2014). Η ίδια η βιβλιογραφία επισημαίνει επίσης ότι η ποιότητα των σχέσεων αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη του παιδιού.
Η ελληνική πυρηνική οικογένεια υπήρξε διαχρονικά κάτι πολύ περισσότερο από μια μορφή συμβίωσης. Υπήρξε το πρώτο σχολείο του ατόμου. Εκεί μεταδόθηκαν η ελληνική γλώσσα, οι αξίες, η ιστορική μνήμη, η αλληλεγγύη, η πίστη, ο σεβασμός προς τους μεγαλύτερους, η αγάπη για την πατρίδα και η ευθύνη απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Στις πιο δύσκολες στιγμές της ελληνικής ιστορίας, η οικογένεια λειτούργησε ως ο σταθερότερος κοινωνικός θεσμός, προσφέροντας προστασία, συνοχή και ελπίδα.
Αν σήμερα η Ελλάδα διαθέτει επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, γιατρούς, ερευνητές, επιχειρηματίες, τεχνίτες, αγρότες, στρατιωτικούς και ανθρώπους που υπηρετούν καθημερινά το κοινό καλό, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στους γονείς που εργάστηκαν με αυταπάρνηση για να προσφέρουν στα παιδιά τους ευκαιρίες, μόρφωση και αρχές. Πίσω από κάθε νέο άνθρωπο που κατάφερε να προοδεύσει βρίσκονται, πολύ συχνά, μια μητέρα και ένας πατέρας που θυσίασαν χρόνο, χρήματα, προσωπικές επιθυμίες και αμέτρητες ώρες κόπου, χωρίς ποτέ να ζητήσουν αναγνώριση.
Η Ελλάδα όμως αντιμετωπίζει σήμερα μια από τις σοβαρότερες δημογραφικές προκλήσεις της σύγχρονης ιστορίας της. Η μείωση των γεννήσεων και η γήρανση του πληθυσμού δημιουργούν σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις. Η στήριξη της οικογένειας, μέσα από πολιτικές που διευκολύνουν την ανατροφή των παιδιών και ενισχύουν τη σταθερότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος, αποτελεί επένδυση για το μέλλον της χώρας (OECD, 2024).
Ύστερα από είκοσι επτά χρόνια καθημερινής παρουσίας δίπλα σε παιδιά και οικογένειες, δεν έμαθα να αξιολογώ μια οικογένεια από τον τίτλο ή τη μορφή της. Έμαθα όμως να αναγνωρίζω ότι, πάνω από όλα, κάθε παιδί χρειάζεται ουσιαστική αγάπη, ασφάλεια, σταθερότητα, συνέπεια και ανθρώπους που θα είναι σταθερά παρόντες στη ζωή του. Αυτές είναι οι προϋποθέσεις πάνω στις οποίες οικοδομείται μια υγιής προσωπικότητα.
Πιστεύω ταυτόχρονα, ότι η ελληνική πυρηνική οικογένεια αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί έναν θεσμό ανεκτίμητης κοινωνικής αξίας. Η αναγνώριση της προσφοράς της αποτελεί ελάχιστο φόρο τιμής προς τις γενιές εκείνων των γονέων που στήριξαν και πίστεψαν στα παιδιά τους πριν ακόμη το πιστέψει η ίδια η κοινωνία.
Η πρόοδος μιας κοινωνίας δεν επιτυγχάνεται αποδυναμώνοντας τους θεσμούς που τη στήριξαν διαχρονικά. Επιτυγχάνεται διατηρώντας ό,τι έχει αποδείξει την αξία του και βελτιώνοντάς το, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες κάθε νέας εποχής. Η πυρηνική οικογένεια υπήρξε ένας τέτοιος θεσμός. Και όσο θα υπάρχουν παιδιά που έχουν ανάγκη από αγάπη, ασφάλεια, καθοδήγηση και σταθερότητα, θα εξακολουθεί να έχει μια ουσιαστική θέση στη ζωή της κοινωνίας μας.
*Η Κατερίνα Απ. Καραφωτιά είναι λόγοθεραπεύτρια, απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κάρντιφ, Μ. Βρετανίας και δραστηριοποιείται στις πόλεις του Αιγίου και της Πάτρας. Είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στην Διοίκηση Μονάδων Υγείας, ενώ το 2023 ασχολήθηκε και με την πολιτική ζωή του τόπου ως υποψήφια Βουλευτής του νομού Αχαΐας.
