Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!Η συζήτηση για τη λεγόμενη «γυναικοκτονία» επανέρχεται διαρκώς στον δημόσιο διάλογο, συνήθως με αφορμή τραγικά εγκλήματα που συγκλονίζουν την κοινωνία. Είναι απολύτως λογικό κάθε τέτοια υπόθεση να προκαλεί οργή, θλίψη και αγανάκτηση. Καμία κοινωνία που σέβεται τον εαυτό της δεν μπορεί να μένει αδιάφορη μπροστά στη βία κατά των γυναικών, ιδίως όταν αυτή εκδηλώνεται μέσα σε σχέσεις φόβου, εξάρτησης, κακοποίησης ή οικογενειακής καταπίεσης.
Άλλο όμως η κοινωνική ανάδειξη ενός υπαρκτού φαινομένου και άλλο η δημιουργία νέου, αυτοτελούς ποινικού αδικήματος. Η αφαίρεση ανθρώπινης ζωής είναι ήδη το βαρύτερο έγκλημα που γνωρίζει το ποινικό μας δίκαιο. Όταν κάποιος σκοτώνει μια γυναίκα, δεν διαπράττει κάτι λιγότερο ή διαφορετικό από ανθρωποκτονία. Διαπράττει ανθρωποκτονία. Δηλαδή την ύψιστη προσβολή κατά της ανθρώπινης ύπαρξης.
Αυτό είναι και το βασικό ζήτημα: η γυναίκα που δολοφονείται είναι άνθρωπος. Και ως άνθρωπος προστατεύεται πλήρως από τον Ποινικό Κώδικα. Η αξία της ζωής της δεν χρειάζεται ειδική ονομασία για να αναγνωριστεί. Δεν γίνεται πιο σημαντική επειδή θα προστεθεί ένας νέος όρος στον νόμο. Είναι ήδη απόλυτη, αδιαπραγμάτευτη και ισότιμη με κάθε άλλη ανθρώπινη ζωή.
Η καθιέρωση της «γυναικοκτονίας» ως ιδιαίτερου ποινικού αδικήματος δημιουργεί έναν προβληματικό διαχωρισμό. Αν αρχίσουμε να ταξινομούμε την ανθρωποκτονία με βάση την ταυτότητα του θύματος, τότε ανοίγουμε έναν δρόμο χωρίς τέλος. Θα πρέπει να υπάρξει ειδικό αδίκημα για τη δολοφονία ηλικιωμένων; Για τη δολοφονία παιδιών; Για τη δολοφονία ανδρών μέσα σε οικογενειακό περιβάλλον; Για τη δολοφονία ατόμων με αναπηρία; Για κάθε κοινωνική ομάδα ξεχωριστά;
Το ποινικό δίκαιο δεν μπορεί να λειτουργεί ως κατάλογος κοινωνικών ταυτοτήτων. Οφείλει να προστατεύει γενικά και καθολικά τον άνθρωπο. Η ανθρωποκτονία είναι ανθρωποκτονία, ανεξάρτητα από το φύλο, την ηλικία, την κοινωνική θέση ή οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό του θύματος. Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να περάσουμε από την ισότητα στην αποσπασματική προστασία, από την καθολικότητα στην κατηγοριοποίηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ιδιαίτερες συνθήκες ενός εγκλήματος είναι αδιάφορες. Αν ένας δράστης σκοτώνει τη σύζυγο, τη σύντροφο ή την πρώην σύντροφό του ύστερα από χρόνια κακοποίησης, απειλών, ελέγχου και βίας, όλα αυτά πρέπει να αξιολογούνται αυστηρά από τη Δικαιοσύνη. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην κρίση για την προσωπικότητα του δράστη, στην επιμέτρηση της ποινής, στην απόρριψη ελαφρυντικών, στην αξιολόγηση της επικινδυνότητας. Το πρόβλημα δεν είναι ότι λείπει ένας τίτλος από τον Ποινικό Κώδικα. Το πρόβλημα είναι αν οι θεσμοί λειτουργούν έγκαιρα και αποτελεσματικά.
Διότι η πραγματική προστασία δεν έρχεται μετά τον θάνατο του θύματος, με έναν νέο νομικό χαρακτηρισμό. Έρχεται πριν από το έγκλημα. Έρχεται όταν η πρώτη καταγγελία λαμβάνεται σοβαρά υπόψη. Όταν η Αστυνομία παρεμβαίνει άμεσα. Όταν τα περιοριστικά μέτρα εφαρμόζονται στην πράξη. Όταν υπάρχουν δομές φιλοξενίας και υποστήριξης. Όταν η Δικαιοσύνη κινείται γρήγορα. Όταν το θύμα δεν αισθάνεται μόνο του απέναντι στον κακοποιητή.
Ο κίνδυνος με την ποινική καθιέρωση της «γυναικοκτονίας» είναι να δοθεί η εντύπωση ότι το κράτος έκανε το καθήκον του απλώς επειδή άλλαξε μια λέξη στον νόμο. Όμως οι λέξεις δεν σώζουν ζωές όταν δεν συνοδεύονται από πράξεις. Δεν αρκεί να βαφτίζουμε διαφορετικά ένα έγκλημα. Πρέπει να το προλαμβάνουμε. Πρέπει να προστατεύουμε τα θύματα πριν γίνουν θύματα ανθρωποκτονίας.
Υπάρχει επίσης και ένα βαθύτερο ζήτημα αρχής. Το ποινικό δίκαιο πρέπει να παραμένει ψύχραιμο, σταθερό και ίσο. Δεν μπορεί να μεταβάλλεται κάθε φορά υπό την πίεση της επικαιρότητας ή του συναισθήματος, όσο δικαιολογημένη κι αν είναι η κοινωνική οργή. Η ποινική νομοθεσία δεν πρέπει να λειτουργεί ως συμβολική δήλωση. Πρέπει να λειτουργεί ως σαφής, αυστηρός και δίκαιος μηχανισμός προστασίας των θεμελιωδών αγαθών.
Η χρήση του όρου «γυναικοκτονία» στον δημόσιο λόγο μπορεί να έχει κοινωνιολογική ή πολιτική σημασία. Μπορεί να περιγράφει ένα συγκεκριμένο φαινόμενο βίας σε βάρος των γυναικών. Μπορεί να χρησιμοποιείται για να αναδειχθούν παθογένειες, στερεότυπα, σχέσεις εξουσίας και αποτυχίες του κράτους. Όμως άλλο πράγμα η κοινωνιολογική περιγραφή και άλλο η ποινική τυποποίηση. Ο Ποινικός Κώδικας δεν υπάρχει για να υιοθετεί κάθε όρο του δημόσιου διαλόγου. Υπάρχει για να τιμωρεί πράξεις με σαφήνεια και ισότητα.
Η δολοφονία μιας γυναίκας είναι αποτρόπαιη όχι επειδή χρειάζεται νέο όνομα, αλλά επειδή αφαιρείται μια ανθρώπινη ζωή. Αυτό αρκεί για να ενεργοποιηθεί η αυστηρότερη ποινική απαξία. Η γυναίκα δεν προστατεύεται λιγότερο όταν το έγκλημα ονομάζεται ανθρωποκτονία. Αντιθέτως, προστατεύεται ως αυτό που είναι πρώτα και πάνω απ’ όλα: άνθρωπος.
Γι’ αυτό η σωστή απάντηση δεν είναι να κατακερματίσουμε την έννοια της ανθρωποκτονίας. Η σωστή απάντηση είναι να απαιτήσουμε καλύτερη πρόληψη, αυστηρή εφαρμογή των νόμων, πραγματική στήριξη των θυμάτων και καμία ανοχή στην ενδοοικογενειακή και έμφυλη βία. Να μη μένουμε στα συνθήματα, αλλά να ελέγχουμε αν το κράτος κάνει τη δουλειά του εκεί που πραγματικά κρίνεται: πριν ακουστεί το τελευταίο «βοήθεια».
Η ανθρώπινη ζωή δεν έχει φύλο στην ποινική της προστασία. Έχει απόλυτη αξία. Και αυτή την αξία δεν την υπηρετούμε με διαχωρισμούς, αλλά με ισότητα, σοβαρότητα και αποτελεσματική Δικαιοσύνη.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΕΣΚΟΣ
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΙΓΙΟΥ
